Scheurtjes
(in beton)
De infrastructuur in Nederland staat op instorten. Is dat reden tot paniek? Het lijkt er niet op dat de gemiddelde Nederlander dat gevoel heeft. Hoogstens is er wat gemopper over de files en het tekort aan parkeerplaatsen. Totdat het pijn gaat doen. Als je er serieus last van krijgt.
Friesland op slot
Zo is bijvoorbeeld het seizoen voor de watersport weer begonnen. Zeilen is voor veel Nederlanders een geliefde sport. Maar dan moet het wel mogelijk zijn. Als je bijvoorbeeld het Tjeukemeer in Friesland wil bereiken, dan kom je voor de Scharsterrijnbrug tot stilstand. De brug is kapot en onveilig om nog te bedienen. Voor reparatie is geen geld. De brug bij Uitwellingerga is dicht en herstel duurt nog minstens drie jaar. De brug bij Spannenburg staat op instorten.
De consequentie? Een goed deel van het merengebied is voor de Friese waterrecreatie afgesloten, terwijl Friesland economisch sterk leunt op het toerisme. Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor onderhoud en renovatie, maar zit met een lege portemonnee. Ook de provincie heeft geen mogelijkheden om financieel bij te springen. Daar komt bij dat, als door een wonder ineens genoeg geld beschikbaar zou komen, de beschreven situatie toch nog pakweg drie jaar zal voortduren. Hoezo geen paniek, lokaal?
Dit is maar een fractie van de totale landelijke situatie. Enorm essentiële knooppunten in de infrastructuur zitten ook in de gevarenzone. Bijvoorbeeld de Van Brienenoordbrug, de Moerdijkbrug, noem maar wat. Kennelijk zijn er weinigen die beseffen dat onderhoud van strategisch belang is voor onze welvaart én het welzijn van het land (en Europa).
Kan techniek een (deel van een) oplossing bieden? Het idee van varende drones die over een brugobstakel heen kunnen vliegen? Er zijn tenslotte meer futuristische zaken gerealiseerd die tot voor kort als onmogelijk werden beschouwd. Dus, wie weet.
Bacteriën als reparateur
Wat al wel mogelijk is en een wondermiddel lijkt te zijn, is de natuurgenezing van scheuren in bakstenen muren en verouderd en gescheurd beton. Scheuren in muren van woningen en gevels van grotere gebouwen worden vaak veroorzaakt door zwaar verkeer en aardbevingen (Groningen!). Scheurtjes in beton zijn een van de gevreesde verschijnselen die de infrastructuur bedreigen. Niet alleen bruggen, maar veel breder.
Kunnen we de scheuren repareren zonder dat de halve brug moet worden afgebroken? Hoe dan? Onze fantastische wetenschappers van de TU Delft hebben uitgevonden dat speciale bacteriën in een vochtige omgeving calciumcarbonaat produceren. Dat is wat de stevige binding in de mortel in metselwerk tot stand brengt. Deze productieve bacteriën worden in kleine korrels samen met voedingsstof opgesloten. Als dit met water in aanraking komt, worden de bacteriën actief. Een metselaar mengt deze korrels met de specie, en als er een scheur ontstaat in het metselwerk, gaan de bacteriën aan de slag en vullen de scheur weer netjes op.
Dit werkt soortgelijk bij beton, dat dan ook de naam 'zelfhelend beton' heeft gekregen. Het wordt al op kleine schaal commercieel toegepast, maar de (vaak nogal terughoudende) bouwsector reageert sceptisch. Wel wordt er gedacht dat het voor de renovatie-industrie een zeer goed bruikbare toekomst kan hebben. Dat zal zeker de levensduur van renovaties ten goede komen.
Toekomst voor ons erfgoed
Het zelfhelend metselwerk wordt momenteel onderzocht aan de TU Delft door promovendus Belen Gaggero. De eerste resultaten zijn veelbelovend: scheuren in mortel worden door de bacteriën opgevuld met calciumcarbonaat. Toepassing in echte gebouwen vraagt nog om meer onderzoek onder realistische omstandigheden.
Wij passen deze techniek nu nog niet toe, maar volgen de ontwikkelingen op de voet. Volgens de onderzoekers kan zelfhelend metselwerk juist voor monumentale gebouwen waardevol zijn, omdat één keer ingrijpen volstaat en de bacteriën daarna het werk overnemen. Mogelijk biedt dit in de toekomst kansen voor de instandhouding van ons erfgoed.
Wat wij natuurlijk goed in de gaten houden!
De gebruikte foto's voor deze nieuwsbrief zijn van ons erfgoed-restauratieproject van een woning ontworpen door Gerrit Rietveld.